اختلال سایکوپات یکی از پیچیدهترین و بحثبرانگیزترین اختلالات شخصیت در روانشناسی است که با فقدان همدلی، رفتارهای ضداجتماعی و بیتوجهی به حقوق دیگران شناخته میشود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است در ظاهر کاملا عادی و حتی جذاب به نظر برسند، اما در روابط خود آسیبهای جدی وارد کنند. شناخت این اختلال نقش مهمی در افزایش آگاهی و محافظت روانی افراد دارد. در ادامه این مقاله، به ابعاد پنهان، علائم و نکات مهمی میپردازیم که دانستن آنها میتواند دید شما را کاملا تغییر دهد و بدانید با فرد سایکو چطور باید رفتار کنید.
سایکوپات یا روان ستیز کیست؟
افراد سایکوپات یا روانستیز به نوعی اختلال شخصیت دچار هستند که باعث میشود بدون احساس همدلی، دلسوزی یا پشیمانی به دیگران آسیب بزنند. این افراد اغلب قانونگریز هستند و رفتارهای پرخطر و ضد اجتماعی از خود نشان میدهند، به همین دلیل در بسیاری از موارد با مشکلات قانونی و زندان مواجه میشوند. ناتوانی در درک احساسات دیگران، یکی از شاخصترین ویژگیهای آنهاست.
پژوهشهای علمی و اسکنهای مغزی نشان میدهد که ساختار مغز سایکوپاتها در برخی نواحی با افراد عادی تفاوت دارد. بهویژه در بخش جلویی مغز که مسئول همدلی و درک هیجانات است، ماده خاکستری کمتری دیده میشود. همچنین آمیگدال که نقش مهمی در کنترل ترس دارد، در این افراد کوچکتر است. عوامل ژنتیکی، آناتومی مغز و محیط زندگی در بروز این اختلال نقش دارند و تشخیص آن نیز بسیار پیچیده و دشوار است.
نشانه های و علائم اختلال سایکوپات
دانشمندان اختلال سایکوپات را مورد بررسی قرار دادهاند و علائمی را مشخص کرده اند تا به وسیله این علائم بتوان در مورد اختلال سایکوپات اطلاعات بیشتری کسب کرد. برخی از مهم ترین علائم سایکوپات شامل موارد زیر است:
- رفتار های اجتماعی غیر مسئولانه
- نادیده گرفتن و نقض حقوق دیگران
- عدم توانایی تشخیص درست از غلط
- عدم نشان دادن پشیمانی و همدلی
- علاقه به دروغ گفتن
- تمایل به صدمه زدن به دیگران
- مشکلات زیادی با قوانین
- عدم توجه به ایمنی و عدم قبول مسئولیت
۷ ویژگی یک فرد سایکوپات
شناخت ویژگیهای افراد سایکوپات به ما کمک میکند رفتارهای آنها را بهتر درک کنیم و از آسیبهای احتمالی در روابط شخصی و اجتماعی پیشگیری نماییم. این ویژگیها در نهایت بهصورت الگوهای رفتاری پایدار بروز پیدا میکنند و در طول زمان قابل مشاهده هستند.
۱- بی توجهی و بی تفاوتی
منابع علمی و تحقیقات روانشناسان افراد سایکوپات را افرادی بی عاطفه و بی توجه توصیف کرده که قادر به برقراری همدلی با دیگران نیستند. دلایل بیولوژیکی مختلفی در بروز مشکل بی توجهی در افراد نقش دارد.
۲- احساسات سطحی و کم عمق
افراد سایکو، به ضعف عواطف دچار هستند که این عواطف در مورد احساسات اجتماعی همچون شرم، گناه و خجالت بیشتر بروز می کند. در واقع این افراد قادر به انجام واکنش های عاطفی مناسب با موقعیت های مختلف نیستند و در این افراد احساس پشیمانی یا شرم به معنی رایج وجود ندارد. این افراد از نظر احساسی سطحی و کم عمق تلقی می شوند و به نداشتن ترس هم شناخته می شوند.
۳- بی مسئولیتی
افراد سایکو دارای نشانه هایی از غیر قابل اعتماد بودن دارند و ویژگی هایی مانند بی مسئولیتی از خود نشان می دهند. این دسته از افراد دارای مکانیسم سرزنش بیرونی هستند. این موضوع به این معناست که دیگران را به خاطر مواردی که تقصیر آن ها نیست سرزنش می نمایند. حتی در مواردی که مجبور به قبول گناه خود شدهاند نیز احساس شرم ندارند و رفتار های آینده خود را تغییر نمی دهند.
۴- ارتباطات غیر صمیمانه
به طور رایج گفته می شود که افراد مبتلا به اختلال سایکوپات ارتباط صمیمانه ای ندارند و نقل می کنند که زبان این افراد شیرین اما فاقد صحت و سلامت می باشد. یکی از اهداف این افراد برای برقراری دوستی و ارتباط با دیگر افراد، برقراری ارتباط با دیگران به منظور سود و یا لذت شخصی است.
۵- اعتماد به نفس بیش از حد
یکی از مهم ترین ویژگی افراد روان ستیز، اعتماد به نفس بیش از حد و یا خود بزرگ بینی می باشد. این افراد در هنگام برقراری ارتباط با دیگران رجز خوانی می کنند و در سخنان این افراد تعریف های غیر واقعی دیده می شود.
۶- خودخواهی
از دیگر ویژگی های بارز این افراد می توان به خودخواهی و یا خود محوری مرسی اشاره نمود. این افراد در عشق ورزیدن به دیگران ناتوان می باشند که به علت خودخواهی این افراد می باشد.
۷- علاقه به بروز خشونت
با توجه به تست های گرفته شده از این افراد، به عمل آمده است که در برابر نا امیدی سطح تحمل پایینی دارند و در برابر پرخاش و رفتار های خشونت آمیز، تحملی از خود نشان نمی دهند. بلکه افرادی بسیار تحریک پذیر و پرخاشگر هستند که سبب می شود در سابقه این افراد درگیری های زیادی ذکر شده باشد.
زنان سایکوپات چه ویژگی هایی دارند؟
زنان سایکوپات عموما رفتارهای ضد اجتماعی خود را پنهانتر و غیرمستقیمتر از مردان نشان میدهند. آنها اغلب از دستکاری عاطفی، دروغگویی، ایجاد احساس گناه و بازیهای روانی برای کنترل دیگران استفاده میکنند. جذابیت ظاهری، هوش اجتماعی بالا و توانایی نقشبازی کردن از ویژگیهای شایع آنهاست. این زنان کمتر به خشونت فیزیکی روی میآورند، اما آسیبهای روانی و عاطفی شدیدی به اطرافیان وارد میکنند. روابط ناپایدار، نبود همدلی واقعی و استفاده ابزاری از دیگران از نشانههای بارز زنان سایکوپات است.
نقطه ضعف سایکوپات
مهمترین نقطهضعف سایکوپاتها ناتوانی آنها در ایجاد روابط عمیق و واقعی است. فقدان همدلی و احساسات اصیل باعث میشود نتوانند پیوندهای انسانی پایدار داشته باشند و در بلندمدت دچار انزوا شوند. همچنین نیاز شدید به کنترل دیگران و اعتمادبهنفس کاذب، آنها را در معرض اشتباهات بزرگ قرار میدهد. زمانی که نتوانند دیگران را فریب دهند یا کنترل اوضاع از دستشان خارج شود، واکنشهای پرخاشگرانه و مخرب از خود نشان میدهند که همین موضوع میتواند آنها را آسیبپذیر کند. از دیگر نقاط ضعف این شخصیت می توان به موارد زیر اشاره کرد:
↲ کمبود توانایی هماحساسی
سایکوپاتها نسبت به دیگران کمبود احساسات هماحساسی دارند و نمیتوانند به درستی با دیگران هماحساسی کنند یا احساسات آنان را درک کنند.
↲ نقص در ارتباطات انسانی
افراد سایکوپات ممکن است مشکلاتی در برقراری و حفظ ارتباطات انسانی داشته باشند به دلیل کمبود توانایی در ایجاد ارتباطات عمیق و معنیدار.
↲ نقص در تطبیق با قوانین و اجتماع
سایکوپاتها به دلیل عدم احترام به قوانین و اجتماعیت ممکن است مشکلاتی در ارتباط با سازمانها و جوامع داشته باشند.
↲ نقص در تعامل اجتماعی
این افراد ممکن است مشکلاتی در تعامل با دیگران داشته باشند، از جمله مشکلات در برقراری روابط معنیدار و پایدار.
↲ عدم توانایی در ابراز احساسات
سایکوپاتها معمولا مشکلاتی در ابراز احساسات و نیازهای شخصی خود دارند و ممکن است به دلیل این مشکلات با مشکلات بیشتری مواجه شوند.
سایکوپات مرزی چیست؟
اصطلاح “سایکوپات مرزی” به افرادی اطلاق میشود که ویژگیهایی از هر دو دستهی سایکوپاتی و نرمالتی را دارا هستند. این افراد ممکن است برخی از ویژگیهای سایکوپاتیک را داشته باشند، اما نه به اندازهای که بتوانند به صورت رسمی تشخیص داده شوند. سایکوپاتها اغلب با ویژگیهایی مانند بیتوجهی به احساسات دیگران، کمبود توانایی هماحساسی، پرخاشگری، و عدم احترام به قوانین و مقررات شناخته میشوند. در مقابل، افراد نرمالتی اغلب احساس هماحساسی، احترام به دیگران، و توانایی برقراری روابط سالم را دارند. سایکوپاتهای مرزی به نوعی در میانهی این دو طیف قرار میگیرند. آنها ممکن است برخی از ویژگیهای سایکوپاتیک را داشته باشند، اما به صورت کلی نه به اندازهای که آنها را به عنوان یک سایکوپات تعریف کنند. افراد سایکوپات مرزی ممکن است با تنشها و مشکلات روانی روبرو شوند که نه به اندازهای که در سایکوپاتی معمولی دیده میشود، اما این وضعیت نیز نیاز به توجه و درمان روانپزشک دارد.
روش های درمان اختلال سایکوپات
درمان اختلال سایکوپات فرآیندی پیچیده، زمانبر و نیازمند پیگیری مداوم است. اگرچه این اختلال بهطور کامل درمانپذیر نیست، اما با مداخله تخصصی و همکاری فرد، میتوان شدت علائم را تا حد قابلقبولی کاهش داد. نوع درمان با توجه به شرایط فرد، شدت علائم و سابقه رفتاری او تعیین میشود.
اصلیترین روش درمانی، رواندرمانی یا گفتوگودرمانی است که به فرد کمک میکند خشم، خشونت و رفتارهای پرخطر خود را مدیریت کند. آموزش کنترل هیجانات، درمان سوءمصرف مواد و الکل و افزایش آگاهی نسبت به پیامدهای رفتار از بخشهای مهم این درمان است. در کنار رواندرمانی، دارو درمانی نیز برای کنترل علائمی مانند اضطراب و افسردگی استفاده میشود، هر چند داروی مشخصی برای درمان مستقیم این اختلال وجود ندارد و مصرف دارو باید حتماً تحت نظر پزشک متخصص انجام شود.
چگونه با یک فرد سایکوپات رفتار کنیم؟
ممکن است این سوال در ذهن شما شکل گرفته باشد که چگونه با یک فرد سایکوپات رفتار کنیم تا از خطرات او در آنان باشیم؟ مهم ترین نکته این است که از این افراد دوری کنید. صاحبان کسب و کار و شرکت ها نیز باید به روند استخدام خود آگاه باشند تا این افراد را شناسایی کنند و از استخدام کردن آن ها بپرهیزند. این افراد با اعتماد به نفس زیاد و به راحتی دروغ می گویند، بنابراین ممکن است در کسب و کار و زندگی افراد خلل ایجاد کنند. در قدم بعدی به نقاط ضعف خود آگاهی پیدا کنید. زیرا افراد سایکوپات به راحتی نقاط ضعف دیگران را شناسایی می کنند و با توجه به این نقاط ضعف، به فرد آسیب می رسانند. در نتیجه شما با تقویت کردن نقاط ضعف خود می توانید ا آسیب این افراد حفظ بمانید.
به این نکته توجه کنید که این افراد چرب زبان و دروغ گو هستند. بنابراین به قول ها، عذرخواهی ها و دروغ های آن ها توجه نداشته باشید و آن ها را با توجه به عمل و رفتار ارزیابی نمایید.
تفاوت اختلال ضد اجتماعی و سایکوپات
همان طور که بیان کردیم بسیاری از افراد ممکن است اختلال ضد اجتماعی را با اختلال سایکوپات یکی بدانند. اما این دو نوع اختلال با وجود تشابه های زیاد، با هم متفاوت هستند. یک تفاوت مهم بین این افراد وجود وجدان است. افراد سایکوپات وجدان ندارند و کار خود را اشتباه تلقی نمی کنند. اما افراد با اختلال ضد اجتماعی کمی وجدان دارند و می دانند که برخی از کار های آن ها اشتباه است، اما با وجود این آگاهی مرتکب آن عمل می شوند.
| ویژگیها | سایکوپات | اختلال شخصیت ضد اجتماعی |
|---|---|---|
| میزان همدلی | بسیار پایین یا صفر | کم اما قابلوجود |
| کنترل هیجانات | آرام و حسابشده | تکانشی و پرخاشگر |
| برنامهریزی رفتار | بالا و حسابشده | اغلب بدون برنامه |
| احساس پشیمانی | ندارد | گاهی وجود دارد |
| ریشه زیستی | قویتر (مغزی و ژنتیکی) | بیشتر محیطی |
| احتمال درمانپذیری | پایینتر | بالاتر نسبت به سایکوپات |
اختلال سایکوپات زمینه ساز تبدیل شدن به قاتل سریالی!
شاید اکثریت قاتلان سریال از اختلال شخصیت سایکوپات رنج ببرند اما تمام افراد سایکوپات به قاتل سریالی تبدیل نمیشوند. مسیر از اختلال سایکوپاتی تا تبدیل شدن به یک قاتل سریالی یک فرآیند پیچیده و تأثیرگذار است که متأثر از عوامل ژنتیکی، زیستی، روانشناختی، اجتماعی و فرهنگی است. اغلب افرادی که به شدت سایکوپاتی هستند به شدت خطرناک نیستند و به طور خودبخود به قاتل سریالی تبدیل نمیشوند. به طور کلی، تبدیل شدن از یک فرد سایکوپات به یک قاتل سریالی نتیجهای پیچیده و چندعاملی است که نیازمند تحلیل عمیق و دقیق از شرایط و عوامل مختلف است.
از شناخت تا مدیریت سایکوپات..
همان طور که مطالعه کردید، سعی کردیم تا شما عزیزان را با اختلال سایکوپات بیشتر آشنا کنیم و اطلاعات مختصر و مفیدی در زمینه علائم و روش درمان آن به شما دهیم. این افراد بسیار مغرور و خود شیفته بوده و به راحتی قادر به آسیب زدن به شما هستند، بنابراین سعی کنید تا حد ممکن از این افراد دوری کنید. در صورتی که شما عزیزان در زمینه سایکوپات نیاز به مشاوره و راهنمایی های بیشتری دارید می توانید با از طریق شماره ۰۲۱۲۲۰۱۶۶۹۳ با دکتر علیرضا جباری ارتباط برقرار کرده و نسبت به رفع مشکلات خود اقدام کنید.
*~ سوالات متداول اختلال سایکوپات ~*
ژنتیک – عوامل محیطی و فرهنگی – والدین – جنسیت
خیر، این افراد مسئولیت پذیر نبوده و به طور مکرر از تعهدات خود شانه خالی می کنند.
افراد مبتلا به این اختلال با مراجعه به روانپزشک و روانشناس می توانند بیماری خود را تحت کنترل قرار دهند.
زنان سایکوپات نیز دارای ویژگیهایی نظیر بیتوجهی به احساسات دیگران، کمبود توانایی هماحساسی و احترام به قوانین و مقررات هستند و میتوانند برای اطرافیان و جامعه خطرناک باشند.
بیتوجهی به احساسات دیگران، کمبود توانایی هماحساسی، پرخاشگری، عدم احترام به قوانین و مقررات از خصوصیات بارز فرد سایکو است.
افرادی که کمبود احساسات و هماحساسی دارند و نگرانی خود برای دیگران را به صورت بیتوجهی یا پرخاشگری نشان میدهند.
سایکو در روانشناسی به معنای روانی یا ذهنی است.
