مهاجرت یکی از بزرگترین تغییرات زندگی است که همراه با فرصتهای جدید، چالشها و فشارهای روانی زیادی نیز به همراه دارد. دوری از خانواده، تغییر فرهنگ، نیاز به سازگاری با محیط جدید و فشارهای اقتصادی و شغلی میتواند باعث اضطراب و استرس شدید در مهاجران شود. این فشارهای روانی اگر کنترل نشوند، ممکن است کیفیت زندگی، سلامت جسمی و روابط اجتماعی فرد را تحت تاثیر قرار دهند. آشنایی با علل اضطراب، عوامل تشدیدکننده و روشهای مقابله، به شما کمک میکند تا این دوره پرچالش را با آرامش بیشتری سپری کنید و به زندگی جدید خود بهتر سازگار شوید.
نحوه تاثیر استرس و اضطراب بر مهاجران
استرس و اضطراب بعد از مهاجرت میتواند تأثیرات گستردهای بر ذهن و جسم مهاجران داشته باشد. از نظر جسمانی، خستگی مزمن، سردرد، اختلالات خواب و مشکلات گوارشی از شایعترین نشانهها هستند. از نظر روانی، این اضطراب میتواند باعث احساس تنهایی، نگرانی مداوم، کاهش تمرکز و حتی افسردگی شود. همچنین فشارهای روانی مهاجرت ممکن است بر روابط اجتماعی تاثیر منفی بگذارد و باعث دوری از دوستان و کاهش شبکه حمایتی فرد شود. این اثرات ترکیبی میتوانند کیفیت زندگی و سازگاری با محیط جدید را بهطور قابل توجهی کاهش دهند، بنابراین مدیریت و مقابله به موقع با استرس مهاجرت اهمیت زیادی دارد.
علل اصلی اضطراب بعد از مهاجرت
اگرچه تجربه اضطراب بعد از مهاجرت کاملا طبیعی است، اما معمولا علت بروز آن در افراد مختلف با توجه به شرایط خروج از کشور و روحیات فرد متفاوت است:
| علت | توضیحات |
|---|---|
| تغییر محیط و فرهنگ | نیاز به سازگاری با زبان، قوانین، آداب و رسوم جدید |
| مشکلات اقتصادی | پیدا کردن شغل، درآمد ناکافی و نگرانی مالی |
| دوری از خانواده و دوستان | احساس تنهایی و کاهش حمایت اجتماعی |
| فشارهای تحصیلی و شغلی | انتظارات بالا و مسئولیتهای جدید |
| عدم اطمینان از آینده | ترس از ناکامی، بیکاری یا بازگشت به کشور مبدا |
دلیل اضطراب برای مهاجران غیر قانونی
عمده دلایلی که منجر به بروز اضطراب در مهاجران غیرقانونی و پناهجویان می شود عبارت است از:
- شرایط چالش برانگیر و تهدید کننده زندگی مانند جنگ، خشونت، خطر بازداشت و زندانی شدن
- عدم تامین نیازهای اولیه برای زندگی و عدم امنیت که افراد را مجبور به مهاجرت از کشور خود می نماید.
- عدم آزادی بیان و سایر موارد حقوق بشری
- مشکلاتی که در طی سفرهای پرخطر با آن مواجه می شود مانند خطر خشونت، بازداشت و عدم دسترسی به نیازهای اولیه در مسیر
- اقامت اولیه در کمپ
- نامشخص بودن طول زمان اقامت موقت
- طولانی شدن روند پذیرش در کشور مقصد
- رفتارهای نامناسب که در طی مسافرت و اقامت اولیه تجربه می شود
- تغییر زبان و عدم توانایی برقرار ارتباط با اطرافیان
دلیل اضطراب برای مهاجران قانونی
اگرچه افراد با تجربه خروج قانونی مشکلات و دشواری های مهاجران غیر قانونی را ندارند، اما همچنان آن ها نیز در معرض اضطراب بعد از مهاجرت خواهند بود. از مهمترین دلایل بروز اضطراب در مهاجران قانونی عبارتند از:
- جدا شدن از اعضاء خانواده
- جدایی از محل کار، محل تحصیل و محل زندگی که خاطرات بسیاری را شامل می شود
- جدا شدن از تمام گروه های اجتماعی مانند گروه دوستان، گروه همکاران، گروه های ورزشی و هنری و ….
- دریافت مجوز کار، تحصیل و اقامت طولانی مدت
- شرایط بد زندگی نسب به کشور مبدا
- بیکاری
- مشکلات همسان سازی و ادغام در جامعه
- چالش های فرهنگی، مذهبی، جنسیتی، حقوقی و سیاسی بین کشور مبدا و مقصد
- نژاد پرستی و طرد شدن در جامعه مقصد
- تنش بین مهاجران و جمعیت اصلی جامعه میزبان
- قرار گرفتن در طبقات پایین اجتماعی در کشور مقصد نسبت به کشور مبدا
- تغییر مکرر کار و یا محل زندگی در سال های اول پس از مهاجرت
- محرومیت های اجتماعی و تبعیض نژادی
- انزوا و دلتنگی برای بازگشت به شرایط پیشین
هر یک از مواردی که نام برده شد می تواند به تنهایی منجر به بروز مشکلات روحی مانند اضطراب در مهاجران شود. توجه داشته باشید که احتمال ابتلا به اضطراب در افرادی که پیش از سفر نیز با مشکل اضطراب درگیر بوده اند بیشتر خواهد بود.
پیشگیری اختلال اضطراب بعد از مهاجرت
بر اساس تحقیقات میزان اضطراب مهاجران پس از چند سال و با سازگاری افراد در جامعه به تدریج بهبود می یابد. برخی از عواملی که در کاهش اضطراب پس از مهاجرت موثر هستند، عبارتند از:
- دسترسی به شغل و کسب درآمد
- برخورداری از خدمات بهداشتی و درمانی
- حمایت ها اجتماعی از طرف سازمان هایی که به امور مهاجرین رسیدگی می نمایند
- مهارت گفتگو به زبان کشور میزبان
- بهبود یافتن شرایط مسکن و وضعیت اقتصادی
- دسترسی به آموزش و سایر خدمات اجتماعی
- احساس امنیت در کشور مبدا
- برقراری ارتباط با خانواده، دیدارهای حضوری و تصویری
- معاشرت با گروه های قومی مشابه در کشور مقصد و یا سایر مهاجرین هموطن
- برقراری ارتباط های دوستانه و عاطفی
علاوه براین، توجه کشور میزبان به ماهجران و پناهندگان تاثیر بسزایی در پیشگیری و درمان اختلالات روانی بعد از مهاجرت خواهد داشت. برخی از تسهیلاتی که جامعه ی میزبان می تواند برای پناهجویان اختصاص دهد عبارتند از:
- ارائه اطلاعات واضح در مورد حقوق شهروندی مهاجران از ابتدا
- شناسایی افرادی که بیشتر در معرض خطر اضطراب قرار دارند مانند کودکان، سالخوردگان و سایر افراد آسیب پذیر و حمایت از این گروه ها
- تسهیل ارتباط در روزهای اولیه مانند حضور مترجمین در کمپ و یا سایر مکان هایی که مهاجرین بیشتر حضور دارند.
- شناسایی مهاجرین در مدارس، دانشگاه، محل کار و سایر مراکز برای ارائه تسهیلات مقرون به صرفه در زمینه های بهداشتی و رفاهی
- ارائه تسهیلات مالی در سال های اولیه جهت ادغام این گروه از افراد در جامعه
- وضع قوانینی برای حمایت از این گروه در مقابل حملات نژادپرستانه
- استمرار پیگیری از وضعیت مهاجرین تا زمانی که به شرایط تعادل دست پیدا نمایند.
درمان اضطراب بعد از مهاجرت
براساس تحقیقات انجام شده شیوع برخی اختلالات روانی مانند اضطراب حتی سال ها پس از مهاجرت در میان مهاجران بیشتر از جمعیت اصلی کشور میزبان است. آسیب های اجتماعی پیش و پس از مهاجرت امری طبیعی است، اما باید توجه نمود که عدم درمان این مشکلات می تواند در نهایت منجر به افسردگی، ناامیدی و در مواردی با خودکشی همراه باشد. به همین علت مراجعه به یک روان درمانگر یا روانپزشک می تواند از عوارض جدی این اختلال بکاهد. ممکن است برخی از مهاجران به دلایلی مانند نداشتن توانایی مالی، ناتوانی در برقراری ارتباط و موارد دیگر موفق به یافتن مشاور یا روان درمان در کشور میزبان نباشند. خوشبختانه در حال حاضر به واسطه پیشرفت تکنولوژی و مشاوره آنلاین روانپزشکی از راه دور، امکان مشاوره ایرانیان خارج از کشور وجود دارد. شما می توانید با پرداخت هزینه بسیار پایین تر از کشور میزبان، مشکلات روانی خود را برطرف نمایید.
بهترین روشهای مقابله با اضطراب و استرس مهاجرت
مقابله با اضطراب و استرس پس از مهاجرت نیازمند ترکیبی از روشهای علمی و عملی است که بتوانند فشار روانی را کاهش داده و سازگاری با محیط جدید را تسهیل کنند. استفاده از راهکارهای موثر زیر، هم از نظر روانی و هم از نظر جسمانی، میتواند زندگی روزمره مهاجران را راحتتر و با کیفیتتر کند:
۱. مشاوره و رواندرمانی
رواندرمانی میتواند با شناخت عوامل اضطراب، آموزش مهارتهای مقابله و ایجاد استراتژیهای مدیریت استرس، تاثیر بسزایی داشته باشد. رواندرمانی آنلاین یا حضوری برای مهاجران میتواند گزینه مناسبی باشد، به ویژه اگر دسترسی به مشاور فارسیزبان داشته باشند.
۲. تکنیکهای مدیریت استرس
- تمرینات تنفسی و مدیتیشن برای کاهش ضربان قلب و آرامش ذهن
- ورزش منظم جهت آزادسازی اندورفین و کاهش اضطراب
- ایجاد نظم و کاهش احساس بیهدفی با داشتن برنامه ریزی روزانه
- یادگیری مهارتهای جدید برای تقویت اعتماد به نفس و توانایی سازگاری
۳. ایجاد شبکه حمایتی
برقراری ارتباط با دوستان، خانواده و گروههای مهاجر میتواند حس تعلق و امنیت روانی ایجاد کند. شرکت در انجمنهای محلی یا گروههای آنلاین فارسیزبان به مهاجران کمک میکند تا احساس تنهایی کاهش یابد.
۴. سبک زندگی سالم
داشتن خواب کافی، تغذیه سالم و متعادل غنی از گوشت و سبزیجات و فیبر و..، محدود کردن مصرف الکل و کافئین و سرگرم کردن خود به فعالیت هایی که دوست دارید برای کاهش فشار روانی حاکم بر ذهن و جسمتان نقش موثری بر کاهش اضطراب و استرس شما خواهد داشت.
چه عواملی اضطراب بعد از مهاجرت را تشدید میکند؟
- عدم تسلط به زبان کشور مقصد
- تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی
- تجربه تبعیض یا نژادپرستی
- سابقه مشکلات روانی قبل از مهاجرت
- زندگی در محیطهای پرجمعیت یا ناامن
- نبود شبکه حمایتی و دوستان نزدیک
- فشارهای اقتصادی و عدم توانایی تأمین نیازهای اولیه
آرامش روان در مهاجرت..
اضطراب و استرس بعد از مهاجرت یک تجربه طبیعی است، اما اگر کنترل نشود میتواند سلامت روان و جسم را تحت تاثیر قرار دهد. با شناسایی عوامل ایجاد کننده اضطراب، بکارگیری تکنیکهای مدیریت استرس، ایجاد شبکه حمایتی و سبک زندگی سالم، میتوان فشار روانی را کاهش داد و به سازگاری سریعتر با محیط جدید رسید. در موارد شدید یا مداوم، استفاده از خدمات درمانی روانپزشکی و رواندرمانی تخصصی میتواند کمککننده باشد؛ بهطور مثال، مهاجران و افرادی که خارج از کشور زندگی میکنند میتوانند از تجربه و مشاوره تخصصی دکتر علیرضا جباری بهره ببرند تا مسیر کنترل اضطراب و استرس را با پشتیبانی حرفهای دنبال و درمان کنند.
